ARCHITECTUURCAFÉ – VROUWELIJKE ARCHITECTEN EN STEDENBOUWKUNDIGENHero image

ARCHITECTUURCAFÉ – VROUWELIJKE ARCHITECTEN EN STEDENBOUWKUNDIGEN

NOV 3 2022

Als onderzoeker en spreker zijn vrouwen vaak het onderwerp van architectuurhistoricus Charlotte Thomas. De van oorsprong Belgische kunst- en architectuurhistoricus komt uit een echte architectenfamilie waar het bezoeken van beeldende kunst en architectuur vanaf haar jeugd dagelijkse kost was. Haar ouders, beiden architect, raadden haar echter af om de Academie van Bouwkunst te volgen en in hun voetsporen te treden, omdat zij hebben ervaren dat er dan weinig privé-tijd overblijft, iets dat zij hun dochter wel gunden. Dus koos Thomas voor kunstgeschiedenis in Gent en verhuisde vervolgens naar Amsterdam om daar haar honger naar architectuur te stillen door architectuur geschiedenis aan de UVA te studeren. Sinds een jaar combineert zij haar onderzoek werkzaamheden met het redacteurschap voor het vakblad De Architect. Vanaf haar studententijd heeft de ontwikkeling, positie en de rol van de vrouw haar belangstelling.

C45FEJ Fay Kellogg, 1912. Image shot 1912. Exact date unknown.

Geef Thomas een afbeelding en ze plaats deze moeiteloos in de geschiedenis van vrouwen in de architectuur en/of stedenbouw. Ze toont evenveel interesse in de eerste vrouwelijke architect wereldwijd (1912), Fay Kellogg, als in de actie van Mattel, die in 2011 een ‘Barbie architect’ op de markt introduceerde, waardoor de rol van ‘vrouwelijke rolmodellen’ een vlucht nam. Het verhaal over de genegeerde assistente van de wereldberoemde Frank Lloyd Wright, Marion Mahony Griffin, leidt tot rumoer in de zaal. Deze ontboezeming veroorzaakt bij menigeen een knoop in hun buik: het toont aan dat sommige architecten de inbreng van vrouwen opzettelijk negeerden.  

Na de eerste generatie vrouwen in het vak volgen de vrouwen van het Bauhaus, die de toegang tot architectuur onthouden werd en zich als gevolg daarvan richtten op ambachtelijke handwerk. In Nederland blijkt het bezoek van koningin Wilhelmina aan de eerste grote tentoonstelling over het werk van De Vrouw 1813-1913 (kiesrecht-tijd) de bezoekersaantallen op te stuwen tot 300.000: het onderwerp leeft, ook dan al. 

In het tweede blok is er aandacht voor verschillende rolmodellen, die de geschiedenis moeten aanvullen en de gaten moeten dichten. Van het werk van Lotte Stam-Beeze in Rotterdam (knikflats) en de invloed van Nelly van Doesburg op Piet Mondriaan tot het onthouden van de Pritzkerprijs aan Denise Scott Brown (A room at the top). Er is ook aandacht voor Almere: architect Luzia Hartsuyker-Curjel is verantwoordelijk voor de revolutionaire gelijkwaardige plattegronden voor de vrouwvriendelijke woningen voor de eerste Almeerse BouwRai in de Muziekwijk in 1990 (Glenn Millerweg), voorafgegaan door het werk van Vrouwen Advies Commissies: VAC’s. Jacoba Mulder, mevrouw Bos (naar aanleiding van haar ontwerp voor het Amsterdamse Bos) ontbreekt niet. Zij groeit uit van assistent van Van Eesteren tot zelfstandig stedenbouwkundige. Haar ongehuwde status heeft daaraan bijgedragen: een hardwerkende vrouw die haar visie en menselijke maat over Amsterdam uitstrooide en haar pierenbadjes (ca. 700 in de hoofdstad) roepen ook herinneringen op aan de speeltuintjes die zij ontwikkelde in samenwerking met Aldo van Eyck. Vrouwen konden zo veilig toezichthouden op hun kinderen. 

Het slotstuk ging over de toekomst en de vrouwvriendelijke stad; Thomas is enthousiast over de actie ‘Safe the City’ van de gemeente Brussel, waarbij behoeften van minderheden in kaart worden gebracht. In Wenen is al eerder een spraakmakend project uitgevoerd: Frauen-Werk-Stadt is een wooncomplex gebouwd in de jaren 1995 tot 1997 in het 21e arrondissement van Wenen Floridsdorf, Donaufelder Straße 99 / hoek Carmingasse. De huizen hebben verschillende plattegronden die aansluiten bij verschillende levensfasen.  

Wordt vervolgd..

De avond eindigt in een discussie over de werkcultuur bij grote en kleine bureaus en hoe studenten en jonge architecten onder helse werkomstandigheden met te veel werkuren nauwelijks kunnen overleven. Waar aan het begin van de avond de aandacht uitging naar vrouwen die na hun opleiding afhaakten en de beroepspraktijk niet ingingen, lijkt de benarde situatie van jongere architecten in het algemeen zich aan te dienen als nieuw onderzoeksonderwerp.

Dit was een programma van: VROUWEN MAKEN DIE STAD

In 2022 zetten we vrouwen in de architectuurwereld in de spotlight. Helaas zijn er nog heel veel vrouwelijke ontwerpers die onzichtbaar zijn en dat heeft consequenties. Rolmodellen zijn nodig voor de volgende generatie; zij kunnen inspireren en motiveren.

De maatschappelijke discussie over de dubbele standaard, het onderwaarderen van bijdragen van vrouwen, machismo in architectuur en het feit dat we in Nederland een groot aantal vrouwelijke ontwerpers hebben die wereldwijd aanzien genieten, zijn de aanleiding om deze vrouwen een eigen podium te geven.

De stem en het werk van vrouwen in de gemaakte omgeving zijn in 2022 het centrale thema. Bij Kunstlinie liggen diverse bestuurlijke, inhoudelijk en uitvoerende taken in handen van vrouwen. Door het goede voorbeeld te geven en weg te bewegen van traditionele, stereotype verhoudingen, is Kunstlinie een organisatie zonder glazen plafond en mogelijkheden voor vrouwen.

Ontvang het laatste nieuws in de mail